
Kullanılmaya devam eden bir binada mekanik hat yenilenirken delmeler bölüm bölüm ve kat kat nasıl sıralanır; eski hat çalışırken yeni geçiş, toz, dedektörler ve makinenin taşınması.
Okul, ofis ya da hastane gibi kullanılmaya devam eden bir binada mekanik hat yenilenirken delmeler binanın işleyişine göre sıralanır. Yeni hattın güzergâhı belli olsa da hangi bölümde ne zaman çalışılacağını binanın kullanımı belirler. Toz, duman dedektörleri ve malzeme taşıma da bu sıralamanın parçası olur.
Yeni güzergâh ve bölümler
Yenileme projelerinde yeni hat ya eskisinin yakınından ya da tamamen yeni bir güzergâhtan geçer. Delik listesi bu güzergâha göre hazırlanır, ama delme sırasını liste değil binanın bölümleri belirler. Bina yönetimi hangi bölümü hangi dönemde boşaltabileceğini bildirir ve delme planı bu takvimi izler.
Bu nedenle liste bölümlere ayrılarak hazırlanır. Her bölüm için orada açılacak bütün delikler bir arada toplanır: tavandaki askı delikleri, perdedeki geçişler, döşemedeki kolon delikleri. Bir bölüm boşaltıldığında oradaki bütün delikler tek seferde açılır ve bölüm tekrar kullanıma verilir. Aynı bölüme ikinci kez girmek hem bina hem iş için zaman kaybıdır.
Katları dikey bağlayan hatlar
Şaftta inen havalandırma kanalları ya da yangın hattı kolonları katları birbirine bağlar. Bu hatlar için delmeler katlar boyunca aynı eksende yapılır ve eksenin her katta tutması gerekir. Bir katta delinip öbürleri sonraya bırakılırsa eksen kayması ancak son katta fark edilir.
Şaft geçişleri mümkünse bir seferde ve sırayla açılır. Bina her katı aynı anda boşaltmaya izin vermiyorsa ilk katta eksen kesin olarak belirlenir, diğer katlar bu eksene göre işaretlenir. Eksenin şaftın iki ucundan doğrulanması havalandırma kanalı ve şaft geçişlerinde de ilk adımdır.
Ücretsiz keşif ve teklif için bize ulaşın
Eski hat çalışırken yeni hattın geçişi
Kullanımdaki bir binada eski hat, yenisi devreye girene kadar çalışmak zorundadır. Isıtma, havalandırma ya da yangın hattının kısa bir süre bile kesilmesi binanın kullanımını durdurabilir. Yeni hattın deliği bu nedenle eski hattın yanına açılır, eski hat yerinde kalır.
Bu, delik yerini belirlerken ek bir kontrol ister. Yeni delik eski hattın askılarına, kelepçelerine ve yalıtımına zarar vermeyecek mesafede olmalıdır. Delme sırasında eski hat titreşimden etkilenmesin diye gerekirse korunur. Yeni hat devreye girdikten sonra eskisi sökülür; eski geçiş başka bir hat için kullanılacaksa ölçüsü kontrol edilir. Yangın hattı yenilemesinde eski ve yeni hattın bir süre yan yana durması özellikle önemlidir, çünkü bina bu süre boyunca korumasız kalmamalıdır.
Tavanın içini önceden görmek
Kullanımdaki bir binanın tavanı ve duvarları yıllar içinde eklenen hatlarla dolmuştur. Bu hatların çoğu çizimlerde yoktur. Bir bölümde delmeye başlamadan önce asma tavanı açıp içini görmek, delik yerinin gerçekten boş olup olmadığını gösterir.
Bu bakışta özellikle enerjili kablolar, veri hatları, eski sprinkler boruları ve çalışan kanallar aranır. Delik yeri bunlardan birine denk geliyorsa yer, bölüm kapanmadan önce kaydırılır. Bu kontrolün bölüm boşaltılmadan yapılması, boşaltma günü bulunan sürprizlerin işi durdurmasını önler. Kontrolü bina görevlisiyle birlikte yapmak, hangi hattın hâlâ kullanıldığını anlamayı kolaylaştırır.
Çizimi olmayan döşeme ve perde
Eski binalarda betonarme çizimleri çoğu zaman eksiktir ya da sonradan yapılan eklemeleri göstermez. Döşemenin plak mı, nervürlü mü, asmolen mi olduğu tavan sıvasının altından anlaşılmaz. Asmolen bir döşemede kolon deliği dolgu bloğuna mı nervüre mi denk geliyor, delik çapını ve yerini bu belirler; asmolen döşemede delik yazısında bu ayrım ayrıca anlatılıyor.
Perdelerde ve kirişlerde asıl bilinmeyen donatının yeridir. Yıllar önce dökülmüş bir perdenin donatı aralığını kimse hatırlamaz. Delik yerleri bölüm boşaltılmadan önce cihazla taranıp işaretlenirse, demire denk gelen nokta o gün değil önceden kaydırılır. Cihazın hangi durumda net sonuç verip hangi durumda kararsız kaldığı, tarama ve işaretleme sayfasında ayrıca ele alınıyor. Kiriş gövdesinden geçmesi düşünülen hatlar için ise yer ayrıca konuşulur; kirişten tesisat geçişi bu konuşmanın hangi sorularla başladığını anlatıyor.

Toz ve yangın algılama dedektörleri
Delme sırasında çıkan toz kullanımdaki binada iki ayrı sorun yaratır. Birincisi çalışılan bölümün yanındaki alanların korunmasıdır. Çalışma alanı kapatılır, kapı ve menfezler örtülür, kuru delmede toz emme kullanılır.
İkincisi daha az bilinir: tavandaki duman dedektörleri tozu duman olarak algılayabilir. Bu da yanlış alarma, binanın boşaltılmasına ve itfaiyenin çağrılmasına kadar gidebilir. Çalışılacak bölümdeki dedektörlerin durumu, delme başlamadan bina yönetimiyle ve algılama sisteminin bakımını yapan ekiple konuşulur. Dedektörlerin örtülmesi ya da geçici olarak devreden çıkarılması bina tarafının belirlediği bir konudur; bu netleşmeden delmeye başlanmaz.
Okulda, ofiste ve hastanede
Okullarda bölümlerin boşaldığı dönem ders takvimine bağlıdır. Yenileme işleri tatil dönemlerine sıkıştırılır ve bu dönemde çok sayıda bölümde birlikte çalışmak gerekir. Delik listesinin tatilden önce tamamlanması bu kısa dönemin verimli kullanılmasını sağlar.
Ofislerde bölümler katlara ya da kiracılara göre boşaltılır. Bir kattaki çalışma o kattaki kullanıcıları etkiler; ortak alanlardaki geçişler ise bütün binayı ilgilendirir. Ortak alan geçişleri bina yönetimiyle ayrıca planlanır. Sistem odası ya da veri kabini bulunan katlarda, kabinin üstündeki ve yanındaki perdede çalışmadan önce bilgi işlem sorumlusuna haber verilir; toz kabin fanlarından içeri çekilebilir, bu yüzden kabin örtülür.
Hastanelerde bazı bölümler hiç boşaltılamaz. Ameliyathane, yoğun bakım ve benzeri alanların yakınında çalışma, hastanenin belirlediği toz ve hijyen koşullarıyla yapılır. Bu bölümlere komşu geçişlerde çalışma alanının nasıl kapatılacağı önceden konuşulur.
Hastane tavanlarında başka binalarda olmayan bir hat grubu daha bulunur: oksijen, vakum ve tıbbi hava boruları. Bu hatların çoğu kesintisiz çalışır ve yerlerini hastanenin teknik servisi bilir. Delik yeri tıbbi gaz borusunun yakınına düşüyorsa işaret teknik servisle birlikte kontrol edilir, boru askısına yakın noktalarda delme yeri kaydırılır.
Makine ve malzemenin taşınması
Karot makinesi, sehpa ve uçlar bina içinde taşınır. Kullanımdaki binada bu taşıma binanın asansörü ve koridorları üzerinden yapılır. Yük asansörü varsa kullanımı bina yönetimiyle planlanır; yoksa yolcu asansörünün kabini ve kapısı korunur.
Taşıma sırasında zeminler, köşeler ve kapı kasaları korunur. Çıkan beton çekirdekler ve moloz da aynı yoldan dışarı alınır. Taşımanın binanın en kalabalık saatlerine denk gelmemesi için zamanı bina yönetimiyle birlikte belirlenir.
Makinenin elektriği
Karot makinesi çalışırken yüksek akım çeker. Kullanımdaki binada bu akımın hangi prizden ya da hangi panodan alınacağı işe başlamadan bina görevlisine sorulur. Bilgisayar, sunucu, tıbbi cihaz ya da asansör beslemesiyle aynı hatta bağlanan bir makine sigortayı attırabilir ve o hattaki bütün kullanıcıları etkiler.
Güvenli yol, makineyi ayrı bir sigortadan beslenen bir çıkışa bağlamaktır. Böyle bir çıkış yoksa bina elektrikçisi geçici bir besleme hazırlar. Uzatma kablosunun koridordan geçtiği yer işaretlenir, kapı aralarında ezilmemesi için korunur. Delme yapılacak perdenin içinden geçen hattın hangi panoya bağlı olduğu da aynı konuşmada öğrenilir; enerjiyi kesmek gerekirse hangi bölümün etkileneceği böylece önceden bilinir.
Tavandaki askı delikleri
Yenilemede delik sayısını tavandaki askılar artırır. Bunlar küçüktür ama sayıca çoktur ve her biri toz çıkarır. Asma tavan sökülerek çalışılıyorsa panellerin sökülüp yeniden takılması da bölüm planına girer. Seri askı deliğinde derinlik ve toz düzeni tavan askı ve dübel deliklerindeki ile aynıdır.
Askı ve geçiş delikleri aynı bölümde açılacaksa önce geçişler açılır. Geçişin yeri kesinleştikten sonra askılar ona göre yerleştirilir. Yeni hattın mevcut hatlarla çakışıp çakışmadığı da bu aşamada kontrol edilir; delik çakışması için kullanılan ortak liste burada da işe yarar.
Delme günü sahada kim bulunur
Bölüm boşaltıldığı gün sahada yalnız delme ekibinin bulunması çoğu zaman yetmez. Tavan açıldığında ya da bir delik yeri kaydırılmak zorunda kalındığında soruyu yanıtlayacak kişi oradaysa iş durmaz. Mekanik ya da elektrik firmasından yeni hattın güzergâhını bilen bir ustabaşı, delik işaretlerini makine kurulmadan önce bir kez daha gözden geçirir.
Bina tarafından da bir görevli gerekir: kilitli odaların anahtarı, panoların yeri, dedektörlerin durumu ve asansör kullanımı onun bilgisindedir. Bölümde başka bir ekip çalışıyorsa, örneğin tavanda kablo çeken ya da boya yapan bir ekip, delme sırası onlarla da konuşulur. Aynı tavana iki ekibin aynı saatte girmesi hem tozu hem işi karıştırır. Eskişehir'deki işlerde bu kişilerin adını ve telefonunu bölüm planının üstüne yazıyoruz.
Bölüm kapanmadan önce
Bir bölümde delme bittiğinde bölüm hemen kullanıma dönmez. Toz temizlenir, çalışma alanını ayıran örtüler kaldırılır ve dedektörlerin durumu bina tarafına bildirilir. Açılan delikler yeni hat gelene kadar boş kalacaksa, döşemedeki delikler üstten kapatılır ki kimse ayağını sokmasın; perdedeki delikler de toz ve hava geçirmeyecek biçimde geçici olarak örtülür.
Bölümün teslimi sırasında açılan deliklerin listeyle karşılaştırılması, eksik kalan bir deliği bölüm kapanmadan fark etmeyi sağlar. Bir deliğin unutulması, o bölümün ikinci kez boşaltılması demektir.
Kısa sorular
Bina tamamen boşaltılmadan tesisat yenilenebilir mi?
Evet. Bölüm bölüm ilerleyen bir planla bina kullanılmaya devam ederken yenileme yapılabilir. Eskişehir'deki işlerde planı bina yönetimiyle oturup binanın kullanım takvimine bakarak yazıyoruz.
Delme sırasında dedektörler alarm verir mi?
Toz duman dedektörünü tetikleyebilir. Bu yüzden çalışılacak bölümdeki dedektörlerin durumu işe başlamadan bina yönetimiyle konuşulur.
Eski geçiş delikleri yeni hat için kullanılabilir mi?
Ölçüsü ve yeri uygunsa kullanılabilir. Ancak eski hat, yenisi devreye girene kadar çalışıyorsa o delik doludur ve yeni hat için ayrı bir delik gerekir.



