İçeriğe atla
0532 659 32 46

Dikdörtgen Kanal Geçişi: Yan Yana Delikle Açıklık

Tesisat Geçişleri · 11 Kasım 2026 · 7 dk okuma

Paylaş:WhatsAppXFacebook

Dikdörtgen Kanal Geçişi: Yan Yana Delikle Açıklık

Dikdörtgen hava kanalı ya da bara için döşeme ve perdede açıklık gerektiğinde yuvarlak delikler nasıl dizilir, bindirme neden yapılır, köşe ve kenar montajı nasıl etkiler.

Havalandırma kanallarının bir kısmı ve elektrik baraları dikdörtgen kesitlidir; döşemeden ya da perdeden geçebilmeleri için dikdörtgen bir açıklık gerekir. Karot ise yuvarlak delik açar. Dikdörtgen açıklık, yuvarlak deliklerin yan yana ve birbirine bindirilerek dizilmesiyle elde edilir.

Açıklık ölçüsü neyden çıkar

Açıklık, kanalın kendi kesitini aşar. Kanalın dış ölçüsüne bağlantı flanşları, yalıtım kalınlığı ve montaj için gereken boşluk eklenir. Flanşlı bir kanal parçası açıklıktan geçecekse açıklığın flanşın dış ölçüsünü de içine alması gerekir. Kanal açıklıktan flanşsız bir parçayla geçecekse ölçü küçülebilir.

Bu ölçüyü kanalı imal eden ve monte eden ekip verir; biz de keşif sırasında ölçüyü o ekipten yazılı olarak alırız. Ölçünün delmeden önce kesinleşmesi gerekir, çünkü küçük kalan bir açıklığı sonradan büyütmek, baştan doğru açmaktan daha zordur. Yuvarlak kanalda ise tek parça karot yeterlidir (havalandırma kanalı geçişleri).

Deliklerin dizilişi

Açıklık ölçüsü belli olunca içine yerleşecek deliklerin çapı ve sayısı belirlenir. Delikler açıklığın sınırını izleyecek biçimde çevre boyunca dizilir.

Çap seçiminde bir denge vardır. Büyük çaplı delikler açıklığı daha az delikle tamamlar, ama köşelerde daha büyük çıkıntı bırakır. Küçük çaplı delikler köşeyi daha iyi izler, ama delik sayısı artar. Hangi çapın kullanılacağı açıklığın ölçüsüne, elemanın kalınlığına ve kanalın köşe ihtiyacına göre seçilir.

Açıklığı elemana taşımak

Delmeye başlamadan önce açıklığın sınırı elemanın üzerine çizilir. Köşeler aks ve kottan ölçülerek işaretlenir, kenar çizgileri bu köşeleri birleştirir. Delik merkezleri bu çizginin içine, deliğin kenarı çizgiye değecek biçimde dizilir. Böylece açıklık, delikler tamamlandığında çizginin dışına taşmaz.

Perdede ve döşemede açıklık iki yüzde de aynı yere çıkmalıdır. Eleman kalınsa ya da makine tam dik kurulmazsa delik öbür yüzde biraz kayabilir. Açıklığın sınırı mümkünse iki yüze de işaretlenir ve ilk deliğin öbür yüzdeki çıkışı kontrol edilir. İlk delik doğru çıkmışsa kalanlar aynı kurulumla devam eder.

Kanalın ölçüsü delmeye başladıktan sonra değişirse, açılmış delikler yeni ölçüye göre yeniden değerlendirilir. Açıklık büyüyecekse yeni delikler mevcutların dışına eklenir; küçülecekse fazladan açılmış kısım montajdan sonra doldurulur.

Çizginin içinde kalan donatı ve gömülü hatlar

Tek bir küçük delik çoğu zaman iki donatının arasına sığdırılabilir. Dikdörtgen açıklıkta bu mümkün olmaz: açıklık uzadıkça sınırın içine giren donatı çubuğu sayısı artar ve bunların bir kısmı kesilir. Çizgi çizildikten sonra donatıların ve döşemenin içinden geçen elektrik borusu gibi gömülü hatların yeri elemanın yüzüne işaretlenir. İşaretlemenin sahadaki akışını donatı taraması ve delik işaretleme sayfasında bulabilirsiniz.

İşaretleme açıklığı birkaç santim kaydırarak bir ana donatıyı ya da kanal içinde kalan bir boruyu kurtarmanın mümkün olup olmadığını gösterir. Kanalın güzergâhı buna izin veriyorsa kaydırma mekanik ekiple konuşulur. Kesilecek donatı varsa açıklığın yeri ve çevresine bir takviye gerekip gerekmediğini statik projeyi hazırlayan mühendis belirler.

Bindirme neden yapılır

Yan yana açılan iki yuvarlak delik birbirine değmiyorsa aralarında ince bir beton dişi kalır. Bu diş açıklığın kenarında düzensiz bir çıkıntı bırakır ve kanalın geçmesini engelleyebilir. Bunu önlemek için delikler birbirine bindirilir: her yeni delik bir öncekinin bir kısmını da keserek açılır.

Bindirmenin miktarı kenarın ne kadar düzgün çıkacağını belirler. Bindirme arttıkça kenar düzleşir, ama aynı uzunluk için daha çok delik gerekir. Bindirmeli delmede uç kısmen bir önceki deliğin boşluğuna denk geldiği için kayma eğilimi gösterir. Makinenin sağlam bağlanması ve ilk santimlerde yavaş ilerlemek bu yüzden önemlidir.

Atlamalı sıra

Delikleri kenar boyunca birbiri ardına açmak tek yöntem değildir. Çoğu açıklıkta önce köşe delikleri açılır; açıklığın dört köşesi böylece sabitlenir ve kenar boyunca ölçü kaçarsa bu daha işin başında görülür. Ardından kenar üzerinde bir delik atlanarak ilerlenir. Atlanan yerler en son açılır ve bu delikler iki yanındaki boşluğun arasında kalan dişi alır.

Bu sıranın faydası, ilk turdaki deliklerin bütün çevresi betona oturarak delinmesidir. Uç kaymaz, delik dik iner. İkinci turda ucun iki yanı boş kalır ama ortadaki diş dar olduğu için iş kısa sürer. Eleman kalınsa bu turda dikkat artar: delik derinleştikçe uç boş tarafa, yani bir önceki deliğe doğru kaçabilir. Kalın elemanda uzatmayla ilerlemenin ayrıntısı kalın kesitte beton delme sayfasında. Kenarın ne kadar düz çıktığı, ikinci turdaki deliklerin merkezinin çizgiye ne kadar doğru oturduğuna bağlıdır; bu yüzden merkezler ilk turdan sonra yeniden kontrol edilir.

Beton duvarda köşelerine karot delik açılmış dikdörtgen kesim hattı

Köşede kalan kavis

Yuvarlak deliklerle tam dik bir köşe elde edilmez. Köşede deliklerin kavisi kalır ve açıklığın köşesi yuvarlak olur. Kanalın köşesi bu kavise oturmuyorsa kanal açıklıktan geçmez ya da zorla girer.

Bunun iki çözümü vardır. Birincisi açıklığı kanalın gerektirdiğinden biraz büyük planlamaktır; böylece köşedeki kavis kanalın köşesinin dışında kalır. İkincisi köşelere ayrıca küçük çaplı delikler açarak köşeyi dışarı taşımaktır. Hangisinin seçileceği, açıklığın çevresinde ne kadar beton kalabileceğine bağlıdır.

Kenar ve kanal montajı

Açıklığın kenarı kanal montajını doğrudan etkiler. Kanal geçtikten sonra kenara bir çerçeve ya da kelepçeyle tutturulabilir; bu durumda kenarın düzgün olması gerekir. Kenarda kalan küçük çıkıntılar kanalın yalıtımını yırtabilir ya da kanalın düz oturmasını engelleyebilir.

Kanal ile açıklık arasındaki boşluk montajdan sonra doldurulur. Bunun nasıl yapılacağı açıklığın ne kadar düzgün olduğuna ve boşluğun genişliğine göre değişir. Eleman yangın bölmesi değilse bu dolgu çoğunlukla kanalı monte eden ekibin işidir; kenarın durumu ve bırakılacak boşluk o ekiple konuşulur. Yangın bölmesinden geçen açıklıkta durum farklıdır, aşağıda anlatılıyor.

Yangın bölmesinden geçen açıklık

Kat döşemeleri ve şaft perdeleri çoğu binada yangın bölmesi sınırıdır. Dikdörtgen kanal böyle bir elemandan geçiyorsa kanalın çevresinde kalan boşluk yangın durdurucu malzemeyle kapatılır. Bu kapatmayı da biz yapıyoruz. Hangi ürünün kullanılacağı kanalın cinsine ve boşluğun genişliğine göre seçilir.

Kapatmanın düzgün oturması için açıklığın kenarında gevşek beton parçası, toz ve çamur kalmamalıdır. Boşluğun kanal çevresinde her yerde aşağı yukarı aynı genişlikte olması da işi kolaylaştırır. Açıklık bir yana kaymışsa ya da köşede fazla pay bırakılmışsa kapatmanın o kısmı daha geniş bir boşluğu doldurmak zorunda kalır.

Döşemede açılmış dikdörtgen boşluk; içinde kırılmış beton parçaları

İç parçanın alınması

Çevredeki delikler tamamlandığında ortada kalan parça bütün halinde serbest kalır. Bu parça açıklığın büyüklüğüne ve elemanın kalınlığına göre ağır olabilir. Döşemede parçanın aşağı düşmemesi için tutucu, perdede ise parçanın devrilmemesi için destek hazırlanır.

Parça elle taşınamayacak kadar ağırsa, iç bölgeye ek delikler açılarak küçük parçalara bölünür. Bu ek delikler açıklığın kenarını etkilemez, yalnız içteki betonun taşınabilir parçalara ayrılmasını sağlar. Çıkan parçaların ve karot çekirdeklerinin sahadan nasıl taşınacağı da keşifte konuşulur.

Soğutma suyu ve çamur

Karot, ucu soğutmak için suyla çalışır. Tek delikte bu su az görünür; bir dikdörtgen açıklık için açılan çok sayıda delikte ise toplam su ve çamur belirgin biçimde artar. Döşemede su açıklıktan aşağı akar. Alt katta tavana asılmış hatlar, kablo tavası ya da monte edilmiş ekipman varsa bunlar delmeden önce örtülür ve suyun toplanacağı yer hazırlanır.

Perdede çamur iki yüze de yayılır. Açıklığın çevresinde zemin naylonla kapatılır ve çamur her delikten sonra toplanır; kuruyan çamur hem temizliği zorlaştırır hem de bir sonraki deliğin işaret çizgisini örter. Kullanımdaki bir binada bu hazırlık daha da önem kazanır (kullanımdaki binada tesisat yenileme).

Bara geçişi

Elektrik baraları da dikdörtgen kesitlidir, ama kanallardan farklı olarak dar ve uzundur. Bara geçişinde açıklık da buna göre dar ve uzun olur; delikler tek sıra halinde dizilebilir. Baranın montajı için gereken boşluk ve muhafaza ölçüsü elektrik ekibinden alınır. Bara şafttan katlara inerken açıklıkların aynı eksende kalması gerekir (kablo tavası ve bara geçişleri).

Kanalın yanına düşen sprinkler borusu

Dikdörtgen kanal açıklığının hemen yanından çoğu zaman bir sprinkler kolonu ya da yangın hattı borusu da geçer. İki geçiş arasında kalan beton şeridi daralırsa kanal açıklığının kenar delikleri boru deliğine taşabilir. Şerit çok ince kalıyorsa iki geçişin tek açıklıkta birleştirilip birleştirilemeyeceği mekanik ekiple konuşulur.

Ayrı kalacaklarsa önce kanal açıklığı açılır. Kenar netleşince boru deliğinin yeri bu kenardan ölçülerek yeniden işaretlenir, çünkü kanal açıklığı çizgiden birkaç milim kaymış olabilir. Boru deliğinin ayrıntıları sprinkler ve yangın tesisatı geçişleri sayfasında.

Büyük açıklıkta mühendis kararı ve yakın delikler

Büyük bir açıklık, döşemenin ya da perdenin yükü taşıma biçimini değiştirir; açıklığın yeri ve ölçüsü bu yüzden mühendis kararıyla belirlenir. Aynı tavana birden fazla dikdörtgen açıklık düşüyorsa ya da açıklık başka bir hattın deliğine yakınsa, delik çakışması yazısındaki kontroller burada da geçerlidir.

Teslimden önce ölçü kontrolü

Açıklık temizlendikten sonra kanal ekibi gelmeden önce ölçü bir kez daha alınır. Genişlik ve yükseklik iki yüzde ayrı ayrı ölçülür, köşegenler karşılaştırılır; köşegenler birbirine yakınsa açıklık çarpık değildir. Kenarın aks çizgisine uzaklığı da kontrol edilir, çünkü kanal kendi güzergâhında düz gidecektir ve açıklık bir yana kaçmışsa kanal ona göre eğilemez. Ölçüde eksik çıkan bir kenar varsa ekip sahadan ayrılmadan düzeltilir; ekipman bir kez toplandıktan sonra tek bir dişi almak için yeniden kurulum gerekir.

Kısa sorular

Dikdörtgen açıklık tek bir büyük delikle açılamaz mı?

Kanal kesitini içine alacak büyüklükte tek bir yuvarlak delik açılabilir, ama bu delik gereken açıklıktan çok daha büyük olur ve elemandan gereğinden fazla beton alır. Yan yana delik, açıklığı kanal kesitine yakın tutar.

Açıklığın köşeleri tam dik olabilir mi?

Yalnız yuvarlak deliklerle tam dik köşe çıkmaz. Köşe ya biraz geniş planlanır ya da köşelere ek delikler açılır.

Bara ve kanal aynı açıklıktan geçebilir mi?

Genellikle ayrı tutulur. Bara ile kanalın montaj ve bakım ihtiyaçları farklıdır; ortak bir açıklık ikisinin de montajını zorlaştırabilir.

Fiyat teklifi alın

Eskişehir merkez ve ilçelerindeki işiniz için konum ve fotoğraf paylaşın; keşif ücretsiz, ekip sigortalı.