
Pompa, jeneratör ve ana dağıtım hatlarının bir kısmı radye temelden, kalın perde duvardan ya da kalın döşemeden geçer. Buradaki delik ince bir döşemedekiyle aynı mantıkla açılır, ama boy uzadıkça hiza, karot parçası ve donatı ayrı ayrı iş çıkarır. Böyle bir geçişte önce elemanın gerçek kalınlığına ve iki yüze erişime bakarız; yöntemi bu bilgiyle seçeriz.
Radye, perde, kalın döşeme: hangi hat nereden geçer
Radyede delik daha seyrek istenir; istendiğinde de makine odası ya da pompa bölümünün bağlantısı içindir. Kalın perdeler teknik hacimlerin çevresinde bulunur: jeneratör odası, pompa odası, trafo bölümü. Bu duvarlardan ana dağıtım kabloları, pompa hatları ve havalandırma geçer. Kalın döşeme ise makine yüklerinin taşındığı bölümlerde ve teknik katlarda bulunur.
Hangi hattın hangi elemandan geçeceği mekanik ve elektrik projesinden gelir. Delik listesi bu yüzden eleman eleman ayrılır, çünkü aynı çapta bir delik ince bir döşemede kısa sürerken kalın bir perdede ayrı bir kurulum ve ayrı bir süre ister.
Makine ve uzatmalar için yer
Kalın bir perdeyi delerken makinenin arkasında da boşluk gerekir. Uç geri çekilirken ve uzatma takılırken makine, delik boyuna yakın bir mesafe kadar geriye açılır. Pompa odası ya da jeneratör odası gibi dar hacimlerde bu boşluk ekipman, boru ya da pano yüzünden kalmayabilir.
Keşifte delik noktasının önündeki serbest alanı bu nedenle ayrıca ölçeriz. Alan yetmiyorsa makinenin elemanın öbür yüzüne kurulup kurulamayacağına bakarız. Makine için elektrik beslemesi, delme suyu için de bir musluk aynı hacimde ya da yakınında olmalıdır; dar odada uzun hortum ve kablo da yer kaplar.
Uzatmayla ilerlemek
Karot ucunun bir boyu vardır. Delik bu boydan uzunsa ucu belirli bir derinliğe kadar ilerletir, geri çeker, içindeki parçayı alır ve uca uzatma ekleyerek devam ederiz. Her uzatmadan sonra makinenin hizasını yeniden kontrol ederiz.
Uzun delikte su akışı da önemlidir. Delme suyu ucu soğutur ve kesilen betonu dışarı taşır; delik derinleştikçe suyun geri dönüşü zorlaşır. Akış kesilirse uç ısınır ve ilerleme yavaşlar; kalın kesitte su toplama düzeni bu nedenle delmeye başlamadan kurulur.
Uzun delikten çıkan su çamurludur ve miktarı kısa bir delikten çok daha fazladır. Teknik hacimlerde pano, pompa ya da kablo kanalı yakınsa bu su yere yayılmadan toplanır. Delik çevresine su toplama halkası kurulur, çamur kovalara ya da emiş makinesine alınır; zemindeki kanal ve rögar ağızları delme bitene kadar kapatılır.

İçeride kalan karot parçası
Uzun delikte karot parçası her zaman uçla birlikte çıkmaz. Parça deliğin içinde kalabilir ya da tam ortasından kırılabilir. İçeride kalan parça kırılarak ya da kamayla koparılarak çıkarılır, sonra delmeye devam edilir.
Bu işlem delik boyunca birkaç kez tekrarlanabilir. Parçayı çıkarırken delik kenarının zarar görmemesi ve ucun hizasının bozulmaması gerekir. Çıkan parçaların ağırlığı da dikkate alınır; teknik hacimlerden dışarı nasıl taşınacağı keşifte konuşulur.
Boy boyunca hiza
Kısa bir delikte küçük bir açı farkı fark edilmez. Uzun delikte ise aynı fark, deliğin öbür yüzde başka bir noktadan çıkmasına yol açar. Kalın perdede bu, borunun karşı taraftaki bağlantısıyla buluşmaması demektir.
Hizayı korumak için makine sağlam sabitlenir ve her uzatmadan sonra yeniden kontrol edilir. Mümkünse delik ekseni elemanın iki yüzünde de işaretlenir. Karşı yüze erişim yoksa çıkış noktası ölçüyle bulunur ve delme o yöne göre ayarlanır.
Radyede dikey, perdede yatay
Radyede ve kalın döşemede delik dikey açılır. Makine ayağı betona dübelle bağlanır, uç aşağı doğru ilerler. Bu yönde delme suyu deliğin dibinde birikir; kesilen beton tozu koyulaşıp uca yapışmasın diye su düzenli aralıklarla emilir.
Perdede delik yatay ilerler. Makinenin kolonu duvara yandan bağlanır ve bütün ağırlık ayak dübellerine biner. Yatay delikte su kendiliğinden dışarı akar, ancak uzatmalar eklendikçe uç kendi ağırlığıyla aşağı sarkmaya eğilim gösterir. Hiza kontrolünü bu sarkmayı da hesaba katarak yaparız. Makinenin bağlanacağı yüzeyin önündeki boru, raf ya da dolap işe başlamadan kaldırılır.
İki sıra donatıdan geçmek
Kalın elemanlarda donatı iki yüzde ayrı sıralar hâlinde bulunur ve sık olabilir. Uzun delik bu sıraların ikisinden de geçer. Uç demire geldiğinde ilerleme yavaşlar ve ses değişir; bu, delik boyunca birkaç kez yaşanır.
Kalın bir elemanda kesilecek donatının yerini ve miktarını betonarme hesabı yapan mühendis değerlendirir. Delik yeri o bilgiye göre işaretlenir. Demirin kesilmemesi istenen bir yerde delik başka bir noktaya alınır.
Delik yerini taradığımızda (donatı taraması) yüzeye yakın sıra net görülür; arkadaki sıra aynı netlikte çıkmayabilir. Öbür yüze erişim varsa o yüzden de tararız.
Kalın elemanın içinde donatıdan başka ne olabilir
Kalın elemanlarda demirin yanında başka gömülü parçalar da bulunabilir. Radye ile perde arasındaki döküm derzinde su tutucu bant, perdenin içinden geçen topraklama şeridi ya da önceden gömülmüş bir boru bunlara örnektir. Bu parçalar her zaman projede açıkça işaretli olmaz.
Delik yeri bir döküm derzine ya da topraklama güzergâhına yakın düşüyorsa yeri biraz kaydırmak bazen en kolay çözümdür. Kaydırma payını mekanik ve elektrik ekipleriyle birlikte değerlendiririz, çünkü delik yeri değişince borunun ya da kablonun güzergâhı da değişir. Topraklama şeridine denk gelinirse durumu hemen elektrik ekibine bildiririz; o hattın sürekliliğini onlar kontrol eder.
Pompa hattı ile ana kablo aynı perdede
Teknik hacimlerin kalın perdelerinde pompa hatları ile ana dağıtım kabloları sık sık aynı duvarı geçer. Kalın kesitte iki uzun delik birbirine yakın açıldığında aradaki beton dar kalır ve delikler boy boyunca birbirine yaklaşabilir. İki ekibin delikleri aynı duvar görünüşü üzerinde yerleştirilir, aradaki pay hiza kaybını da karşılayacak kadar bırakılır.
Kanal deliklerinde aynı yakınlık daha geniş çapla yaşanır; havalandırma kanalı ve şaft deliklerinde şaft kesitine iki ekiple bakılmasının nedeni de budur. Teknik hacimden geçen yangın hattının kolon ve dolap geçişleri sprinkler ve yangın hattı geçişleri başlığında.
Ölçüye gelince
Kalıbın açılması ve döküm farkı, kalın elemanın gerçek kalınlığını paftadakinden ayırabilir. Bu fark delik boyunu ve süreyi doğrudan etkiler. Elemanın gerçek kalınlığını Eskişehir içindeki keşifte, açık bir kenarından ya da daha önce açılmış bir delikten ölçeriz. Bu deliğe hangi yöntemin uygun olduğunu ve işin nasıl sıralanacağını ölçüden sonra söyleriz.
Kalın bir elemanda kılıf bırakılması gerekirken unutulmuşsa iş sonradan delmeye kalır. Unutulan kılıf için kurulan sıra burada da geçerlidir; geçiş bir kirişe denk geliyorsa kirişten tesisat geçişi notundaki bilgiler mühendise götürülür.
Delik açıldıktan sonra
Son karot parçası çıkınca deliğin içi suyla yıkanır ve çamuru alınır. Karşı yüzdeki çıkış noktasını ölçüp başlangıçtaki işaretle karşılaştırırız. Çıkış yüzünde beton kenarı kopmuşsa bu da boru ya da kılıf yerleştirilmeden önce görülür ve tesisat ekibine gösterilir.
Teknik hacimlerin perdeleri yangın bölmesi de olabilir. Hat geçtikten sonra delikte kalan boşluğun yangın durdurucuyla kapatılması gerekiyorsa bu kapatmayı da yaparız; kullanılacak malzemeyi geçen hattın türü ve projede o duvar için istenen bölme koşulu belirler.
Keşiften önce hazırlanacaklar
Delik listesini eleman adıyla birlikte göndermeniz keşfi kısaltır. Hangi deliğin radyede, hangisinin perdede ya da döşemede olduğu, geçecek borunun ya da kablo demetinin ölçüsü ve kılıf konup konmayacağı listede görünmelidir. Odadaki ekipmanın yerini gösteren basit bir kroki ya da fotoğraf da işe yarar.
Elemanın iki yüzüne erişim varsa bunu da belirtin. Sahada o zaman yalnız gerçek kalınlığa, makinenin kurulacağı yüzeye ve çıkan parçaların taşınacağı yola bakarız.
Aynı teknik hacimde başka bir ekip montaj yapıyorsa delme gününü onlarla birlikte belirlemek gerekir. Uzun delikte su ve çamur iş boyunca sürer; o sırada odada pano bağlantısı ya da kaynak işi yürümez. Delmeyi diğer işlerin arasına bu sırayı gözeterek yerleştiririz.
Kısa sorular
Kalın perdede delik neden daha uzun sürer?
Uç belirli aralıklarla çıkarılıp uzatılır, içeride kalan parça alınır ve her seferinde hiza yeniden kontrol edilir. Delme süresinin büyük kısmı bu ara işlerden gelir.
Delik karşı yüzde tam istenen yerden çıkar mı?
Eksen iki yüzde işaretlenebiliyorsa ve makine sağlam sabitlenirse delik istenen yere yakın çıkar. Karşı yüze erişim yoksa çıkış noktası ölçüyle bulunur; bunu keşifte birlikte konuşuruz.
Çap küçültülürse kalın perdede süre kısalır mı?
Küçük çapta uç biraz daha hızlı ilerler, ama delik borunun ve kılıfın gerektirdiği ölçünün altına inemez. Süreyi asıl belirleyen eleman kalınlığı ve uzatma sayısıdır; çapı hattı döşeyen ekip verir.
Öne çıkanlar
- Uzatmayla ilerleyen uzun karot delik
- İçeride kalan karot parçasının çıkarılması
- Boy boyunca hizanın korunması
- İki sıra donatılı kesitte delme
