
Boru askıları, sprinkler askıları, kanal taşıyıcıları ve kablo tavası rotları beton tavana dübelle tutturulur; her biri için küçük bir delik gerekir. Tek delik basit bir iştir, ama aynı tavana yüzlerce delik açıldığında çapın, derinliğin ve hattın her noktada aynı kalması gerekir. Seri delikte bu yüzden ilk iş çizgidir, sonra föy, en son derinlik ayarı.
Askı hattını tavana çizmek
Seri delikte ilk iş, askıların tavandaki yerini çizmektir. Hattın ekseni aks çizgilerinden ölçülerek tavana taşınır ve boydan boya bir çizgiyle işaretlenir. Askı aralığını montaj ekibi verir; noktalar bu çizgi üzerinde aralığa göre işaretlenir.
Çizgi bir kez doğru çekildiğinde yüzlerce delik aynı hatta açılır. İlk birkaç askı, yerine konduktan sonra boru ya da tava parçasıyla denenir. Hat düz iniyorsa seri sürer; bir kayma varsa çizgi o noktada düzeltilir ve geri kalan delikler yeni çizgiye göre açılır.
Uzun koridorlarda eksen yerdeki aks işaretinden lazerle tavana aktarılır, iki ucu arasına boyalı iple çizgi atılır. Kolon ya da perde hattı kesiyorsa çizgi o elemanın iki yanında ayrı ayrı kontrol edilir; elemanın öbür tarafında birkaç santimlik kayma, sonraki askıların hepsini aynı ölçüde kaydırır. Her noktanın yanına hattın kısa adı yazılır ki aynı tavanda iki ekibin işaretleri birbirine karışmasın.
Seri delikte ölçü dübel föyünden gelir
Delik çapı ve derinliği, kullanılacak dübelin üretici föyünden alınır. Dübel türü ve ölçüsü montajın parçasıdır; delik o dübelin föyündeki değerlere göre açılır. Föy elimizde değilse delmeye başlamadan isteriz, çünkü yanlış çapta açılan bir seri dübelin taşıma değerini düşürür.
Aynı tavanda farklı dübeller kullanılıyorsa her dübel için ayrı ölçü not edilir ve delikler hatlara göre gruplanır. Böylece bir hattın askısı için açılan delik öteki hattın dübeline göre açılmış olmaz.
Kenar mesafesi ve iki dübel arası
Föyde çap ve derinliğin yanında iki ölçü daha bulunur: deliğin beton kenarından en az ne kadar içeride kalacağı ve iki dübel arasında ne kadar boşluk bırakılacağı. Kiriş yanağına, döşeme boşluğunun ağzına ya da önceden açılmış bir geçiş deliğine yakın düşen askı noktası bu ölçüye takılır. Kenara fazla yakın bir dübel yük altında betonun köşesini koparabilir.
Askıları sık olan hatlarda, özellikle iki rotun yan yana indiği çift askılarda, iki dübelin arası föydeki değerin altına düşebilir. Bunu delmeye geçmeden çizgi üzerinde görürüz; noktalar hat boyunca açılır ya da askı tipi montaj ekibiyle yeniden konuşulur. Geçiş deliğinin yanındaki askılar için önce o deliğin yeri ve çapı çizgiye işlenir, askı noktası oradan ölçülerek konur.
Derinlik, temizlik ve toz
Seri delikte derinlik kolay kaçar. Her delik aynı derinlikte olsun diye matkaba derinlik durdurucu takılır ve ilk deliklerde ölçülür. Delik dübelden kısa kalırsa dübel tam oturmaz; çok derin açılırsa yine tutuş değişebilir.
Delik açıldıktan sonra içinde kalan toz temizlenir. Föy temizliği nasıl tarif ediyorsa öyle yapılır. Tavana doğru delmede toz yüze ve aşağıdaki alana iner; bu yüzden toz emişli çalışılır, altta çalışan başka ekip varsa delme sırasında alan boşaltılır.
Kimyasal dübel kullanılan hatlarda temizlik ayrıca önem taşır. Deliğin cidarında kalan toz harcın betona tutunmasını zayıflatır; föy fırçalama ve üfleme adımlarını sırasıyla verir ve bu sıra atlanmaz. Kimyasal ankrajın uygulanışı Eskişehir kimyasal ankraj sayfasında ayrıca anlatılıyor.

Matkap demire dayanırsa
Tavan betonunun içinde donatı vardır ve seri delikte bazı noktalar demire denk gelir. Matkap demire dayandığında zorlanmaz; o delik bırakılır ve nokta kaydırılır. Ne kadar kaydırılabileceği askının taşıdığı hatta bağlıdır.
Askı hattı boyunca tavanı tarayıp çubukların aralığını çizgiye işleyebiliriz (donatı taraması). Tarama demire denk gelen nokta sayısını azaltır, ama her çubuğu göstermez; kaydırma payı yine de baştan konuşulur.
Kaydırma payını işe başlamadan montaj ekibiyle konuşuruz. Askı aralığının nereye kadar esneyebileceği, kaydırılan noktanın hattı nasıl etkileyeceği baştan bilinirse delme sırasında iş durmaz. Bırakılan yarım deliklerin nasıl kapatılacağı da bu konuşmanın parçasıdır.
Tavan betonundaki gömülü borular
Döşeme dökülürken içine aydınlatma ve priz hatlarının boruları bırakılır. Askı deliği bunlardan birine denk gelirse içindeki kablo zarar görür ve bunu tavanın altından fark etmek zordur. Bu yüzden delmeden önce elektrik projesinde döşemede kalan hatların güzergâhına bakarız; tavandaki armatür kutuları ve buatlar gömülü borunun nereden geçtiğine dair ipucu verir.
Matkap ilerlerken betondan daha yumuşak bir katmana girdiği hissedilirse delme durur. İçeride ne olduğu anlaşılmadan o noktanın yanına yeni delik açılmaz; elektrikçi hattı kontrol eder, askı noktası boru güzergâhının dışına alınır.
Dübel boşa dönerse
Uzun bir seride zaman zaman bir dübel yerine oturmaz: sıkılırken boşa döner ya da delik ağzı genişlemiş çıkar. Sebep çoğu zaman aşınmış uç, betonun içinde bir boşluk ya da delme sırasında oynayan matkaptır. Aynı deliği bir üst ölçü dübelle kurtarmak montaj ekibinin kararıdır; askının yükü buna izin vermiyorsa nokta kaydırılır.
Aşınan uç deliği föydeki çaptan dar açar, eğilen uç ise geniş. Bu yüzden uzun serilerde ucu belli aralıklarla ölçer, aşınanı değiştiririz. Kullanılmayan delikler montaj bittikten sonra tamir harcıyla kapatılır; bu kapatmanın kimde olduğu da işe başlarken konuşulur.
Asmolen tavanda diş
Asmolen ya da nervürlü döşemede tavanın altı her yerde aynı değildir. Dişlerin arasında dolgu bloğu bulunur ve dübel orada tutmaz. Bu tür tavanda askı noktaları diş hattına göre yerleştirilir. Dişin alttan nasıl bulunduğu (ses, kalıp çizimi ve deneme deliği) asmolen döşemede delik yazısının konusu.
Üç hattın askısı aynı tavanda
Bir koridor tavanında sprinkler branşı, kablo tavası ve havalandırma kanalı aynı anda asılabilir. Her ekip kendi askısını kendi aralığıyla ister; üç hat üst üste bindiğinde askı noktaları çakışır ya da aynı demir hattına denk gelir.
Bu durumda askı noktalarını üç ekiple birlikte tavana işaretleriz. Ortak bir taşıyıcı kullanılacaksa onun dübel noktaları ayrıca belirlenir. Sprinkler askısının yeri branş kotuna (sprinkler ve yangın hattı geçişleri), tava rotlarının yeri ise tava genişliğine bağlıdır (kablo tavası ve bara geçişleri). Askı noktaları tek noktada çakışırsa delik çakışması yazısındaki yol izlenir.
Platformda çalışma düzeni
Tavan delmesi makaslı platform ya da seyyar iskele üzerinden yapılır. Askı deliklerini mümkünse aynı tavandaki geçiş delikleriyle tek platform programına alırız. Platformun hangi sırayla ilerleyeceği, delik hattı ve öteki ekiplerin yerine göre belirlenir. Aynı koridorda başka bir ekip malzeme taşıyorsa platformun geçeceği bölüm boşaltılır. Platformun üstünde yalnız o bölümün delikleri için gereken uç, dübel numunesi ve toz emiş bulunur; böylece her taşımada platform hafif kalır.
Bina kullanımdaysa tavan delmesi bölümlere ayrılır ve her bölüm boşaltılarak çalışılır. Bölüm takvimi kullanımdaki binada tesisat yenileme işlerinde bina yönetimiyle kurulur.
Delinen ve kaydırılan noktaların kaydı
Yüzlerce delikli bir tavanda hangi bölümün bittiği, hangi noktanın yana alındığı ertesi gün kolayca karışır. Her iş gününün sonunda delinen hat bölümlerini ve kaydırılan noktaları kat planına işleyip montaj ekibine veririz. Askıyı takan ekip yeri değişen noktayı buradan görür, boşta kalmış bir deliği askı yeri sanmaz.
Ölçüye gelince
Tavan kotu yer yer değişir ve askı rotlarının boyu onunla birlikte değişir; farkı delme sırasında montaj ekibine bildiririz. Asmolen tavanda diş aralığı da her bölümde aynı olmayabilir; dişin yeri birkaç noktada açılarak bulunur ve çizgi ona göre kaydırılır.
Tavan betonunun yüzeyi de her yerde aynı değildir. Kalıp birleşim yerlerinde ya da sonradan tamir görmüş bölümlerde yüzey gevşek olabilir. Böyle bir noktada dübel sağlam betona oturmayacağı için askı noktası birkaç santim yana alınır ya da montaj ekibiyle başka bir çözüm konuşulur.
Tavan sıvalıysa sıva katmanı dübelin tutunduğu derinliğe sayılmaz. Birkaç noktada sıvayı delip kalınlığını ölçeriz; durdurucu, föydeki derinliğe bu kalınlık eklenerek ayarlanır. Sıva kalınlığı odadan odaya değişebildiği için ayar her bölümde yeniden kontrol edilir.
Kısa sorular
Delik çapı ve derinliği neye göre ayarlanır?
Montajda kullanılacak dübelin föyüne göre. Föydeki derinlik matkabın durdurucusuna ayarlanır, ilk birkaç delik ölçülerek kontrol edilir; aynı tavanda iki farklı dübel varsa ayar her grup için ayrıca yapılır.
Tavanın bir bölümü kullanımdaysa çalışabilir misiniz?
Çalışabiliriz; tavan bölümlere ayrılır ve delme yapılan bölümün altı boşaltılır. Toz önlemi ve geçiş yolları bina yönetimiyle önceden konuşulur.
Makaslı platform giremeyen bir koridorda nasıl çalışılır?
Seyyar iskeleyle. Tavan yüksekliği, koridor genişliği ve kapı ölçüleri keşifte alınır; hangi erişim aracının kullanılacağı teklifte yazılır. İskelede her kurulumda daha kısa bir bölüm delindiği için iş programı buna göre uzar.
Öne çıkanlar
- Dübel föyüne göre delik ölçüsü ve derinliği
- Derinlik durdurucuyla aynı derinlikte seri delik
- Delik temizliği ve toz önlemi
- Farklı hatların askılarının aynı tavanda sıralanması
