
Kablo tavaları perde ve döşemeden, bara kanalları katlar arasından, zayıf akım hatları kendi ayrı geçişlerinden geçer; pano, trafo ve jeneratör odalarında da çok sayıda hat aynı duvardan çıkar. Bu hatların her biri deliğe başka bir ölçü getirir. Delik listesini elektrik sorumlusuyla tava genişliğine, yedek paya ve hattın enerjili olup olmadığına göre ayırırız.
Tava genişliği ve yedek pay
Tava bir perdeden geçerken iki yol vardır: tava duvarın iki yanında kesilir ve kablolar duvardan yuvarlak deliklerle geçer ya da tavanın kendisi bir açıklıktan geçer. Hangisinin seçileceği elektrik projesinde belirlenir. Yuvarlak deliklerle geçişte delik sayısı ve ölçüsü kablo demetinden, açıklıkla geçişte ise tava genişliğinden ve tavanın üstünde bırakılacak boşluktan çıkar.
Elektrik ekipleri binaya ileride eklenecek hatlar için yedek pay isteyebilir. Bu payın deliğe şimdiden katılması, ileride aynı perdeyi yeniden delmekten çok daha kolaydır. Yedek payı elektrik sorumlusundan alırız ve delik listesine ayrı bir not olarak yazarız.

Delik listesinde her geçiş için ne yazılır
Elektrik tarafındaki delikler sayıca çok olur ve birbirine benzer. Sahada karışmaması için listeyi geçiş geçiş tutarız; her satır, beton üzerindeki işaretin numarasıyla eşleşir.
- Geçişin bulunduğu eleman: perde, döşeme, kiriş altı ya da pano odası duvarı
- Hattın cinsi: enerji tavası, bara, zayıf akım ya da topraklama
- Tava genişliği veya kablo demeti ve bunun üstüne eklenen yedek pay
- Deliğin kotu ve hangi akstan ölçüldüğü
- Yakında enerjili bir hat olup olmadığı
Bu bilgilerin bir kısmı elektrik projesinden, bir kısmı sahadan gelir. Projede karşılığı olmayan bir satır kalırsa o delik işaretlenmez, boş kalan bilgi elektrik sorumlusuna sorulur. Eksik bilgiyle açılan bir delik çoğu zaman yanına ikinci bir delik açtırır.
Enerji ve zayıf akım ayrı geçerse
Enerji kabloları ile zayıf akım hatlarının (yangın algılama, data, kamera, anons) aynı delikten mi, ayrı deliklerden mi geçeceği elektrik projesinin konusudur. Çoğu projede ayrı geçiş istenir. Bu durumda iki delik birbirine yakın düşer ve aralarındaki pay önemli hâle gelir.
Ayrı geçişlerde iki deliği de aynı anda işaretleriz. Böylece biri açıldıktan sonra öteki için yer kalmaması gibi bir durum olmaz. Zayıf akım hattı daha ince olduğu için bazen tavan boşluğunda farklı bir kottan ilerler; o durumda iki delik farklı yükseklikte açılır.
Bara kanalının katlar arası inişi
Yüksek akım taşıyan bina tiplerinde enerji, kablo yerine bara kanalıyla katlara dağıtılabilir. Bara kanalı bir elektrik şaftından iner ve her döşemede dikdörtgen bir açıklık ister. Açıklığın ölçüsü baranın gövdesinden, montaj elemanlarından ve bara üreticisinin istediği boşluktan çıkar; bu bilgiyi elektrik ekibinden alırız.
Bara düz iner ve katlar arasında esnemez. Açıklıklar bu nedenle şaftın iki ucundan alınan eksene göre hizalanır; bir kattaki küçük kayma bile baranın montajını zorlaştırır. Dikdörtgen açıklık, dikdörtgen kanal için yan yana delik düzeninde olduğu gibi bindirmeli deliklerle açılır.
Elektrik şaftında dikey tava
Katlar arası kablo çoğu binada bir elektrik şaftından, dikey kablo merdiveni ya da dikey tava üzerinde iner. Merdiven her döşemeyi bir açıklıktan geçer ve şaft duvarına sabitlenir. Açıklığın hangi kenarının duvara yaslanacağı ve kabloların merdivenin hangi yüzüne bağlanacağı işaretten önce bilinmelidir.
Aynı şafttan bara da iniyorsa iki açıklık yan yana düşer. Baranın açıklığı kesin ölçüdedir, kablo merdiveninki daha esnektir; önce bara ekseni yerleşir, merdiven ona göre kayar. İki açıklık arasında kablolara ve baranın bağlantı kutularına el ulaşacak kadar yer kalmasını elektrik ekibi ister.
Şaft açıklıkları katlar ilerledikçe birer birer açılıyorsa her katı bir öncekinin hizasından değil, bütün katlar için ortak tutulan eksenden ölçeriz. Böylece küçük kaymalar üst üste binip yukarı katlarda açıklığı genişletmeyi gerektirmez.
Şaftın en alt katı ayrı bir durumdur. Kablolar burada yatay tavadan dikey merdivene döner ve her kablo kendi bükülme yarıçapını ister. Bu nedenle en alt döşemedeki açıklık ya da şafta giren perde deliği, üst katlardaki açıklıklarla aynı yerde olmayabilir; dönüşün nerede yapılacağını elektrik ekibiyle tavanın gerçek kotunda konuşuruz.
Pano, trafo ve jeneratör odası duvarları
Pano odalarında, trafo ve jeneratör bölümlerinde çok sayıda hat aynı duvardan çıkar. Burada delikler sık dizilir ve birbirine yakındır. Deliklerin dizilişi panonun giriş ve çıkış tarafına göre belirlenir; panolar yerleşmişse arka taraftaki boşluk ölçülür.
Bu odaların duvarları perde betonu olabilir ve kalın çıkabilir. Jeneratör odasında egzoz ve havalandırma geçişleri de aynı duvarlara düşer. Elektrik ve mekanik ekiplerin istekleri bu yüzden aynı duvar görünüşünde toplanır, delikler birlikte yerleştirilir.
Trafo ve jeneratör bölümlerinin duvarları bazen sıradan bir perdeden belirgin biçimde kalın çıkar. Kalınlık arttıkça karotun uzatmayla ilerlemesi ve deliğin iki yüzde aynı eksende kalması ayrıca dikkat ister; bu duvarlarda izlediğimiz yol kalın kesitte beton delme sayfasında anlatılıyor.
Perde içindeki donatı ve sık dizilen delikler
Pano odası duvarında delikler yan yana dizildiğinde birinin donatıya denk gelme ihtimali artar. Delikleri işaretlemeden önce perdeyi tarayıp donatının izini duvara çizeriz; delik bir çubuğun üstüne düşüyorsa küçük bir kaydırmayla aradaki boşluğa alınıp alınamayacağına bakılır. Taramanın hangi durumlarda yanıltabileceğini donatı taraması ve delik işaretleme başlığı altında ayrıca yazdık.
Kaydırma tava düzenini bozuyorsa ya da donatının kesilmesi gerekiyorsa karar sahada verilmez; deliğin yerine ve boyuna statik projeyi çizen mühendis karar verir. Delikler sıklaştığında aralarında kalan beton şeridi de aynı konuşmanın içindedir.
Enerjili hattın yanında
Kullanımdaki binalarda ya da devreye alınmış bir bölümde delik, çalışan bir hattın yanına düşebilir. Delmeden önce elektrik sorumlusuyla hattın durumuna bakılır: hat enerjili mi, kesilebilir mi, delik ona ne kadar yakın. Delme suyu kullanıldığı için pano ve buatların korunması da bu konuşmanın parçasıdır.
Döşemede delerken altında daha önce çekilmiş bir tava varsa delme suyu ve çamur doğrudan kabloların üstüne iner. Bu durumda tava delmeden önce örtülür ve su delme noktasında toplanır. Pano odasında duvar delinirken de çamurun pano tabanına ve kablo kanallarına yürümemesi için önüne küçük bir set kurulur.
Hattın yeri kesin bilinmiyorsa delik yeri değiştirilebilir mi, buna bakılır. Bilinmeyen bir hattın yanında delmeye devam edilmez. Kullanımdaki binada delme sırasının nasıl kurulduğu kullanımdaki binada tesisat yenileme yazısının konusu.
Tava ile havalandırma kanalı aynı koridorda
Koridor tavanlarında kablo tavası ile havalandırma kanalı sık sık yan yana ilerler ve aynı perdeyi geçer. Kanal deliği büyüktür ve yeri kanal güzergâhına bağlıdır; tava daha esnektir. Ortak geçişlerde önce kanalın yeri sabitlenir, tava ona göre yerleşir.
Tava kanalın altından ya da üstünden geçecekse aradaki boşluk, tavanın bakım için erişilebilir kalmasına göre seçilir. İki ekibin işaretlerini aynı perde üzerinde yan yana görüp birlikte karar verilir. Kanal deliğinin ölçüsü havalandırma kanalı ve şaft deliklerinde dış ölçüden ve yalıtımdan çıkar; iki hat aynı noktaya düşerse delik çakışması sırası uygulanır.
Ölçüye gelince
Tava güzergâhında projede görünmeyen bir kiriş çıkabilir. Perdeye erken yerleşen bir pano, delik yerinin önünü kapatabilir. Kalıpta bırakılması gereken kılıf ya da boşluk da betonda olmayabilir; bu son durumda unutulan kılıf için izlenen sıraya geçilir.
Tava askıları da aynı tavana tutturulur. Askı deliklerini geçiş delikleriyle aynı programa almak platformu bir kez kurmayı sağlar; rotların delik ölçüsü tavan askı ve dübel deliklerinde dübel föyünden gelir.
Kablolar çekildikten sonra
Karotla açılan deliğin kenarı düzgündür; bindirmeli açıklıklarda ise köşelerde kalan çıkıntılar çekiş sırasında kablo kılıfını sıyırabilir. Bu çıkıntıları kablo çekilmeden temizleriz. Tava bir açıklıktan geçecekse kenarın tavaya sürtmeyecek kadar pay bıraktığına da o sırada bakılır.
Kablolar yerine oturduktan sonra delikte kalan boşluk açık bırakılmaz. Duvar ya da döşeme bir yangın bölmesinin parçasıysa bu boşluğu yangın durdurucuyla kapatmayı da biz yaparız. Malzemeyi kablo demetinin sıklığı, tavanın delikten geçip geçmediği ve projedeki bölme şartı belirler; yedek pay bırakılmış deliklerde sonradan eklenecek kablonun bu kapatmadan nasıl geçeceği de baştan düşünülür.
Kısa sorular
Enerji ve zayıf akım için kaç delik açılacağı neye göre belirlenir?
Elektrik projesine ve şantiyenin elektrik sorumlusunun kararına göre. Delik listesini bu karara göre işaretler, iki geçiş arasındaki payı sahada ekiple yeniden ölçeriz.
Pano yerleştikten sonra arkasındaki duvar delinebilir mi?
Arkada çalışma boşluğu ve makine için yer varsa delinebilir. Panonun arkası görülmeden kesin bir şey demek zor; keşif günü o boşluğa birlikte bakalım. Pano enerjiliyse delme suyuna karşı koruma ve hattın durumu önceden elektrik sorumlusuyla konuşulur.
Yedek pay delik listesinde nasıl gösterilir?
Her geçişin yanında ayrı bir satır olarak: tava genişliği, bugünkü kablo demeti ve elektrik sorumlusunun istediği yedek pay. Delik ölçüsünün nereden geldiği böylece sahada da okunur, ileride eklenecek hat için ayrılan yer unutulmaz.
Öne çıkanlar
- Tava genişliği ve yedek paya göre geçiş
- Enerji ve zayıf akım için ayrı geçişler
- Pano, trafo ve jeneratör odası duvarlarında çoklu delik
- Enerjili hat yakınında elektrik sorumlusuyla çalışma
