
Asmolen döşemede delik açmadan önce deliğin dişe mi dolgu bloğuna mı denk geldiğini bilmek gerekir. Dişi alttan bulmak, dübelin tutmadığı yer ve askı hattını dişe göre kaydırmak.
Asmolen döşemede tavana bir delik açmadan önce bilinmesi gereken asıl şey, deliğin dişe mi yoksa dişlerin arasındaki dolgu bloğuna mı denk geldiğidir. Tavana askı ya da geçiş deliği istendiğinde ilk iş dişin yerini bulmaktır, çünkü sıvalı tavanda diş ile blok arasındaki fark alttan görünmez.
Diş, dolgu bloğu ve tabla
Asmolen döşeme, tek ya da iki yönde uzanan dar betonarme dişlerden oluşur. Dişlerin arasındaki boşluk, kalıbın parçası olarak yerinde bırakılan dolgu bloklarıyla doldurulur. Bu bloklar binaya göre bims, pişmiş toprak ya da köpük olabilir. Blokların üstünde ince bir beton tabla bulunur.
Yükü dişler taşır. Dolgu bloğu taşıyıcı değildir; betonun döküldüğü kalıbın bir parçası olarak döşemede kalır. Tabla dişleri birbirine bağlar ve üstteki yükü onlara aktarır. Tavandan bakıldığında bu üç parça sıvanın altında kaybolur ve düz bir yüzey görünür. Sorunların çoğu da buradan çıkar: düz görünen tavanın her noktası aynı malzeme değildir.
Dişi alttan bulmak
Dişlerin yönü ve aralığı döşemenin kalıp çiziminde yazar. Sahada ilk iş, çizimdeki diş eksenini en yakın kirişten ya da duvardan ölçerek tavana taşımaktır. Dişler birbirine paralel ve eşit aralıkla dizildiği için bir tanesinin yeri kesinleşince ötekiler de bulunur.
Çizim yoksa ya da sahayla tutmuyorsa başka yollar vardır. Sıvalı tavana hafifçe vurulduğunda dolgu bloğu boş, diş dolu ses verir. Eski binalarda sıvadaki ince çatlaklar dişlerin kenarını izleyebilir. Kesin sonuç için askı hattı üzerinde küçük çaplı bir deneme deliği açılır. Uçtan sert beton tozu geliyorsa dişe; kırmızı tuğla tozu, gözenekli gri parça ya da beyaz köpük geliyorsa bloğa denk gelinmiştir.
Deneme deliğinin yeri, askı ya da geçiş hattının tam üstünden seçilir. Dişe denk gelirse delik doğrudan askı noktası olarak kullanılır, bloğa denk gelirse hat zaten oradan geçecektir; böylece tavanda boşa açılmış delik kalmaz.
Ücretsiz keşif ve teklif için bize ulaşın
Donatı taramasıyla diş ekseni
Deneme deliğinden önce tavan bir tarama cihazıyla okunabilir. Cihaz sıvanın altındaki donatıyı gösterir; dişlerin altındaki boyuna çubuklar tavan boyunca düz ve paralel izler olarak çıkar. Dolgu bloğunun altında donatı bulunmadığı için iki iz arasındaki boş şerit bloğun yeridir.
Tarama sonucu tavana tebeşirle işlenir: dişin iki kenarı, ortası ve dolu bölgenin başladığı çizgi. Deneme deliği bundan sonra ve yalnız taramanın kararsız kaldığı yerde açılır. Taramanın tavanda neleri gösterdiğini donatı taraması ve delik işaretleme işinin anlatımında bulabilirsiniz.
Ölçüye gelince: diş çizimdeki yerde mi
Kalıp çizimindeki diş aralığı sahada her zaman aynı çıkmaz. Döküm sırasında bloklar birbirine itilebilir, kenardaki bloklar kesilerek yerleştirilir, bazen bir sıra blok yerine dolu beton dökülmüştür. Bir dişin yerini tek bir kirişten ölçüp ötekileri aralıkla saymak bu yüzden yanıltabilir.
Ölçüyü iki uçtan almak bu hatayı yakalar. Diş ekseni hem bir kenardaki kirişten hem karşı kenardan ölçülür; iki ölçü birbirini tutmuyorsa aradaki dişler tek tek doğrulanır. Askı hattı uzunsa hattın başında ve sonunda birer kontrol noktası seçilir. Böylece hat boyunca kayan bir diş, ilk askıyı çakarken değil ölçü sırasında fark edilir.

Dolgu bloğundan geçen geçiş deliği
Bir boru döşemeden geçecekse deliğin iki dişin arasına, yani dolgu bloğunun bulunduğu yere düşmesi çoğu zaman tercih edilir. Böylece dişlerdeki donatıya dokunulmaz. Delik iki dişin arasına sığmıyorsa, bir dişe dokunup dokunmayacağını betonarme hesabı yapan mühendis söyler.
Bloktan geçerken karot ucu önce ince tablayı, sonra bloğu, en son tavandaki sıvayı keser. Blok kırılgan olduğu için çekirdek bütün halinde çıkmaz; dağılır ve deliğin çevresinde bloğun iç boşlukları açığa çıkar. Köpük dolguda ise arkada boş bir hacim kalır.
Tabla ince olduğu için delmenin sonunda tavan yüzünde sıva ve blok parçası kopabilir. Delik üstten açılıyorsa son kısımda baskı azaltılır, alttaki alan da boşaltılır.
Soğutma suyu blok gözlerinde
Karot ucu sulu çalışır. Sağlam betonda su delikten çamur olarak geri gelir; asmolende ise uç bloğa girdiği anda su bloğun iç gözlerine dolmaya başlar. Bims ve tuğla suyu emer, köpük dolgunun arkasındaki boşlukta su birikir. Bu su bazen deliğin bir iki blok ötesinden, sıvadaki bir çatlaktan ya da tavandaki armatür kutusundan damlar.
Alt katta kullanılan bir mekân varsa delmeden önce tavanın altına naylon serilir, o bölgedeki aydınlatma hattının sigortası kapatılır. Delme boyunca su, ucu soğutmaya yetecek kadar verilir; fazlası blokta kalır ve sonra sıvada leke olarak geri döner. Delik bittikten sonra tavan bir süre nem açısından izlenir.
Bloğun açılan gözünü kapatmak
Geçiş deliği bloktan geçtiğinde deliğin çeperi düz bir beton yüzey olmaz; bloğun kesilmiş gözleri dışa doğru açık kalır. Kılıf yerleştirilmeden önce bu gözler kapatılır. Açıkta kalan gözler hem dolgu harcını yutar hem de iki kat arasında açık bir yol bırakır.
Gözler harçla ya da uygun bir tıkaçla kapatıldıktan sonra kılıf ortalanır ve çevresi doldurulur. Döşemeden geçen hatta yangın durdurucu uygulanacaksa malzeme, kılıf ile delik çeperi arasındaki boşluğa göre seçilir. Çeper bloktan geçiyorsa bu boşluk önceden düzeltilmiş olmalıdır; düzeltilmezse malzeme bloğun içine dağılır ve deliği kapatmaz.
Dübelin tutmadığı yer
Asmolen tavanda askı dübeli dolgu bloğuna denk gelirse tutmaz: bims ve tuğlada gevşek kalır, köpükte hiç tutunmaz. İlk günlerde bir şey görünmeyebilir; boru suyla dolup ağırlaştığında ya da kanal çalışmaya başlayıp titrediğinde askı sarkar.
Asmolen tavanda askılar bu nedenle dişlere çakılır. Dişin dar olması burada ayrı bir dikkat ister: dübel dişin ortasına gelmelidir, kenara yakın çakılan dübel dişin köşesini koparabilir. Dişin alt kısmında boyuna donatı bulunduğu için delik konumu buna göre seçilir. Askı hattını tavana çizmek askı ve dübel delikleri işinin ilk adımıdır; asmolende bu çizgi dişe göre kurulur.
Askı hattını dişe göre kaydırmak
Tesisat projesinde askılar düz bir çizgi üzerinde, eşit aralıklarla gösterilir. Asmolen tavanda bu çizgi dişlerle örtüşmeyebilir. Hat dişlere dik gidiyorsa sorun azdır, çünkü her dişin altından geçer ve askı oraya konur. Hat dişlere paralel gidiyor ve iki dişin arasına düşüyorsa hiçbir askı noktası dişe oturmaz.
Bu durumda üç yol konuşulur. Hat bir dişin altına kaydırılır. Hattın altına dişlere dik uzanan bir taşıyıcı profil asılır ve askılar bu profile bağlanır. Ya da askı aralığı dişlerin aralığına göre yeniden düzenlenir. Hangisinin seçileceği hattın türüne bağlıdır. Sprinkler hatlarında askı yeri ve aralığı ayrıca tanımlandığı için bu konu montaj ekibiyle birlikte ele alınır.
Gider borusu ile kanal aynı diş aralığında
Şafta yakın bir diş aralığına çoğu zaman birden fazla hat istenir: pis su gideri, havalandırma kanalı, bazen bir de kablo. İki dişin arası bunların her birine yetse bile hepsine birden yetmeyebilir. Bu durumda sırayı, hattın yerinden ne kadar oynayabildiği belirler.
Gider borusu eğimle akar ve düşey kolona bağlanacağı nokta sabittir; yerini kaydırmak alt kattaki bütün boru güzergâhını değiştirir. Kanal ise tavan içinde bir dirsekle yandaki diş aralığına alınabilir, kablo da daha küçük bir delikle başka bir aralıktan geçer. Bu yüzden diş aralığı önce gidere ayrılır; kanal ve kablo kalan yere ya da komşu aralığa göre planlanır. Aynı noktaya iki hattın düştüğü durumların genel mantığı delik çakışması yazısında.

Üstten mi alttan mı delinir
Asmolen döşemede geçiş deliği üstten de alttan da açılabilir. Üstten delmede makine tablaya bağlanır, çekirdek ve blok parçaları aşağı düşer. Tablanın üstünde henüz şap ya da kaplama yoksa bu yol daha temizdir; üstte bitmiş bir zemin varsa delik alttan açılır.
Alttan delmede uç önce sıvayı ve bloğu geçer, en son tablaya ulaşır. Blok parçaları delme boyunca uçla birlikte aşağı gelir ve tabla delinene kadar delik içinde dağılmış malzeme birikir. Alttan delmede uç ara ara çekilir ve delik temizlenir. Makinenin tavana bağlanacağı nokta da bir dişe denk getirilir; dolgu bloğuna bağlanan bir sabitleme, delme sırasında gevşer.
Tablanın üstündeki şap ve döşeme içi borular
Üstten delinecek bir noktada önce tablanın üstüne bakılır. Şapın içinde yerden ısıtma boruları, elektrik boruları ya da kat içi su hatları bulunabilir ve bunlar tavandan yapılan taramada çoğu zaman seçilmez. Deliğin yeri üst katta da işaretlenir ve şap üzerinde ayrıca kontrol edilir.
Alttan delmede bu borular deliğin son kısmında, tabla geçildikten hemen sonra karşıya çıkar. Delik üst kattaki şapı da geçecekse bu kısım için ayrı karar verilir: uç tablayı geçince durdurulur, şapın içindeki hat üstten açılarak görülür ve delik ancak ondan sonra tamamlanır.
Kolon çevresindeki dolu bölge
Asmolen döşemenin her yeri dişli değildir. Kolonların çevresinde ve kirişlere yakın kısımlarda dolgu bloğu konmaz, döşeme tam kalınlıkta dolu dökülür. Bu bölgelerde yük yoğunlaşır ve donatı sıklaşır. Tavandan bakıldığında dolu bölge ile dişli bölge arasında bir fark görünmez.
Şafta bitişik geçişler sıklıkla kolonlara yakın düştüğü için bu dolu bölgelere denk gelir. Burada açılan delik dolu betondan ve sık donatının arasından geçer; dişli bölgedeki bir delikten farklı değerlendirilir. Dolu bölgenin sınırı kalıp çiziminde görünür. Delik listesinde kolona yakın noktalar varsa, bu sınırın içinde mi dışında mı kaldıkları ayrıca not edilir.
Dişi kesmemek
Bir geçiş deliği dişin tam üstüne düştüyse yer kaydırılır. Dişi kesen bir delik, o dişin taşıdığı yükü yanındakilere bırakır ve bunun etkisini yalnız mühendis değerlendirebilir. Asmolen döşemede dişler, sarkık kirişlerin küçük bir benzeri gibi çalışır; kirişten tesisat geçişi yazısındaki mantık burada da geçerlidir.
Döşemenin kenarındaki kirişler ve dişlere dik uzanan dağıtma kirişleri de aynı şekilde korunur. Bunlar tavandan görünmez, ama döşemenin içinde dişleri birbirine bağlar. Kalıp çiziminde yerleri işaretlidir; delik listesi hazırlanırken bu çizim de yanınızda olmalıdır.
Kısa sorular
Asmolen ile nervürlü döşeme aynı şey mi?
Sahada çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır. İkisinde de yükü dar dişler, yani nervürler taşır. Fark, dişlerin arasının dolgu bloğuyla doldurulup doldurulmadığıdır.
Dolgu bloğu köpükse delik daha kolay açılmaz mı?
Delmek kolaydır, ama arkada boşluk kalır ve dübel tutmaz. Geçiş deliğinde kılıfın çevresi, askı noktasında ise dişin yeri ayrıca planlanmalıdır.
Asmolen tavanda büyük çaplı delik açılabilir mi?
İki dişin arasına sığan delikler genellikle dişlere dokunmadan açılabilir. Daha büyük açıklıklar dişlerden birini keser; bu durumda yer ve ölçü mühendisin kararıdır.



